Prewencja pierwotna obejmuje działania, które mają na celu zapobieganie rozwojowi późnych powikłań, a więc na przykład dobrą kontrolę glikemii, zaburzeń lipidowych czy ciśnienia tętniczego. Celem prewencji wtórnej jest zapobieganie dalszemu rozwojowi choroby narządu wzroku, nerek, zawałowi i niewydolności serca oraz niewydolności innych narządów.

Do realizacji rozszerzonych celów leczniczych i prewencyjnych konieczna jest długotrwała i skuteczna wieloczynnikowa kontrola cukrzycy. Można ją uzyskać, stosując leczenie niefarmakologiczne (szczególnie w początkowym okresie cukrzycy typu 2), obejmujące modyfikacje żywienia o charakterze leczniczym i prozdrowotnym oraz wzrost aktywności fizycznej.

Samokontrola umożliwia samodzielną ocenę wpływu trybu życia, diety, wysiłku fizycznego, podróży, zmęczenia, stresów, dodatkowych chorób na stężenie glukozy we krwi, a także ocenę leczenia dietą i doustnymi lekami hipoglikemizującymi. Dzięki samokontroli glikemii można obserwować działanie leków oraz stwierdzić zagrożenie hipoglikemią lub nasilenie hiperglikemii.