Samokontrola umożliwia samodzielną ocenę wpływu trybu życia, diety, wysiłku fizycznego, podróży, zmęczenia, stresów, dodatkowych chorób na stężenie glukozy we krwi, a także ocenę leczenia dietą i doustnymi lekami hipoglikemizującymi. Dzięki samokontroli glikemii można obserwować działanie leków oraz stwierdzić zagrożenie hipoglikemią lub nasilenie hiperglikemii.

Brak insuliny powoduje, że organizm chorego na cukrzycę nie może zużytkować glukozy. Spala wtedy w nadmiarze tłuszcze. W ten wypaczony sposób stara się uzyskać energię potrzebną wszystkim komórkom. Im mniej insuliny w organizmie, tym więcej tkanka tłuszczowa uwalnia ciał tłuszczowych do krwi. Acetonuria (ketonuria) sygnalizuje ciężkie niewyrównanie cukrzycy oraz zagrożenie kwasicą i śpiączką ketonową.

Hipoglikemia (czyli niedocukrzenie krwi) oznacza po prostu zbyt małe stężenie glukozy we krwi. Jej objawy pojawiają się zwykle wtedy, gdy stężenie to jest mniejsze niż 3,3 mmol/1 (60 mg/dl). U osób z cukrzycą hipoglikemię wywołują najczęściej zbyt duża dawka insuliny lub doustnego leku hipoglikemizującego, nagłe zmniejszenie ilości pożywienia czy też zbyt duży albo nagły, nieoczekiwany wysiłek fizyczny.